Sokołów Podlaski

Sokołów Podlaski to największa stacja pośrednia w całym ciągu dawnej linii kolejowej nr 34. Obecnie zdegradowana do roli stacji początkowej w dalszym ciągu przyjmuje pociągi.

Opis stacji

Stacja Sokołów Podlaski zlokalizowana była w kilometrze 90,916 linii kolejowej nr 34(55) z Ostrołęki do Siedlec w oddaleniu 1,84 km od centrum miasta.
Parzysta strona stacji (po lewej od toru nr 1 patrząc od strony Ostrołęki) to tor nr 2 między peronowy oraz tory 4 i 6 – tory rozładunkowe, zakończone kozłami oporowymi, mające początek kolejno w północnej i południowej głowicy rozjazdowej. Przy torze nr 4 zlokalizowana jest wysoka rampa rozładunkowa zaś przy torze nr 6 – plac rozładunkowy. Pomiędzy torami 1 i 2 ulokowano wyspowy peron o długości 138 metrów. Dodatkowo przy torze 2 znajduje się peron dodatkowy, jednokrawędziowy o długości 170 metrów w połowie którego ulokowano parterowy budynek dworca. Oba perony są nieczynne.
Nieparzysta strona stacji to tor główny nr 1, tor główny – dodatkowy nr 3, oraz tory boczne 5, 7, 9 i 13.
Tor 5 to tradycyjny tor odstawczy, tory 7 i 9 to tory rozładunkowe przedzielone szerokim placem rozładunkowym (dł 283 m.). Tor nr 9 to tor komunikacyjny do obsługi bocznicy „Segromet”.
W południowym okręgu zwrotnicowym swój początek mają dwie bocznice.
Pierwsza to bocznica zakładu „Segromet” zajmującego się skupem metali kolorowych. Druga z bocznic to nieczynna bocznica bazy paliw (tor 21).

Północna głowica rozjazdowa to dawny okręg nastawczy nastawni wykonawczej Sk1. Nastawnia położona była na wysokości rozjazdu nr 5 oddalona o kilka metrów od nasypu, połączona z torowiskiem pomostem. Semafor wjazdowy – 5-cio komorowy, świetlny uprzedzony był świetlną tarczą ostrzegawczą. Semafory wyjazdowe w kierunku Kosowa Lackiego usytuowane przy torach 1, 2, 3 były semaforami świetlnymi, trzykomorowymi.
Po zawieszeniu ruchu na odcinku Sokołów Podlaski – Małkinia semafory wyjazdowe najpierw przemianowano na tarcze manewrowe a następnie zlikwidowano, pozostawiając tylko maszty. Semafor wjazdowy oraz nastawnię wykonawczą Sk1 jak i pozostałe semafory na tej głowicy stacyjnej zlikwidowano w 2007 roku zaś ruch na tej głowicy przejęła nastawnia dysponująca Sk.
W okolicy roku 2012 przy torze nr 3 zabudowano dwukomorowy semafor świetlny P. Przyjęcia pociągów z kierunku Siedlec odbywają się tylko i wyłącznie na tor 3.

Południowa głowica rozjazdowa obsługiwana jest przez parterową nastawnię dysponującą Sk zlokalizowaną na wysokości przejazdu kolejowego w ciągu ul. Wolności. Semafor wjazdowy, świetlny składa się z pięciu komór i jest uprzedzony dwukomorową, świetlną tarczą ostrzegawczą.
Przebiegi w okręgu Sk pozwalają na wjazd pociągu z Siedlec tylko na tor nr 3.
Za nastawnią SK, równolegle do toru szlakowego w kierunku Siedlec położony jest tor wyciągowy nr 15 o długości 250 metrów – obecnie nieczynny.

Wszystkie rozjazdy na stacji to zwrotnice ręczne.
Na obu głowicach rozjazdowych zlokalizowane są przejazdy kolejowe kat. A w ciągu ulic Wolności oraz Lipowej.

Numer toru	Długość użyteczna	Przeznaczenie
1	698 m.	główny
2	666 m.	główny – dodatkowy
3	682 m.	główny – dodatkowy
4	161 m.	rozładunkowy
5	538 m.	boczny – odstawczy
6	215 m.	rozładunkowy
7	451 m.	rozładunkowy
8	–	bocznica
9	310 m.	rozładunkowy
13	340 m.	rozładunkowy
15	252 m.	wyciągowy
17	118 m.	odstawczy
21	–	bocznica stacji paliw
–	–	bocznica „Segromet”

Stan na rok 2024

---

Historia

Stacja w Sokołowie Podlaskim została zaprojektowana jako jedna z najważniejszych stacji pośrednich na nowej trasie. Wzniesiono tam bogatą jak na ówczesne standardy infrastrukturę. Powstał okazały, murowany z czerwonej cegły budynek dworca w stylu typowym dla rosyjskiej architektury kolejowej końca XIX wieku (podobny do zachowanego do dziś dworca w Kosowie Lackim). Mieściły się w nim kasy biletowe, poczekalnie dla pasażerów różnych klas oraz telegraf. Stacja dysponowała kilkoma torami głównymi i postojowymi oraz rampą wyładunkową dla towarów. Wybudowano wieżę wodną (wodociągową) umożliwiającą uzupełnianie wody w tendrach parowozów oraz żurawie wodne.
Z chwilą otwarcia stacji, Sokołów Podlaski przestał być prowincjonalnym, odciętym od świata miasteczkiem. Najważniejszym elementem stacji stała się jednak bocznica towarowa do Cukrowni „Elżbietów”, wybudowana w tym samym 1887 roku. To dzięki niej wokół stacji zaczęły powstawać składy drewna, materiałów budowlanych oraz punkty skupu płodów rolnych. Liczba mieszkańców miasta w ciągu dwóch dekad od otwarcia kolei niemal się podwoiła.

Przed I wojną światową ruch pasażerski był realizowany przez pociągi osobowo-towarowe (tzw. pocztowe). Podróżni mogli bezpośrednio dojechać do Siedlec (gdzie przesiadali się na pociągi do Warszawy lub Brześcia) oraz do Małkini (węzeł w stronę Białegostoku i Petersburga). Stacja była silnie strzeżona przez carską żandarmerię kolejową ze względu na swoje znaczenie militarne. Językiem urzędowym, w którym wypisywano bilety, rozkłady jazdy i nazwy na stacji (zapisywane jako Соколовъ), był wyłącznie język rosyjski.

Spokojny rozwój stacji przerwał wybuch I wojny światowej w sierpniu 1914 roku. Początkowo stacja służyła rosyjskiemu wojsku do ewakuacji ludzi i sprzętu na wschód. Rok później (w sierpniu 1915 roku), podczas odwrotu armii carskiej, rosyjskie oddziały dokonały częściowego zniszczenia infrastruktury stacyjnej (podpalono magazyny, uszkodzono wieżę wodną), kończąc tym samym blisko 30-letni „rosyjski” okres w historii sokołowskiej kolei.
W listopadzie 1918 roku, wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości, stacja przeszła w ręce polskiej administracji kolejowej. Pierwsze lata były niezwykle trudne. Niemcy pod koniec I wojny światowej przekuli tory z rosyjskiego rozstawu szerokotorowego na standard normalnotorowy (1435 mm). Polskie Koleje Państwowe przejęły więc linię o charakterze europejskim. Latem 1920 roku rejon Sokołowa Podlaskiego znalazł się w strefie działań wojennych (Wojna Polsko – Bolszewicka). Stacja i linia kolejowa były wykorzystywane do transportu wojsk oraz ewakuacji. Przez krótki czas obiekt znajdował się pod kontrolą Armii Czerwonej, jednak po Bitwie Warszawskiej polscy kolejarze szybko przywrócili sprawność techniczną węzła.

W okresie międzywojennym podobnie jak przed I wojną światową, fundamentem istnienia stacji był transport towarowy. Sokołów Podlaski był wówczas miastem o charakterze handlowo-rolniczym, a kolej stanowiła jedyny masowy środek transportu. Cukrownia Elżbietów pozostawała nadal najważniejszym klientem stacji. Co roku w okresie jesienno-zimowym (podczas tzw. kampanii cukrowniczej) na bocznicę cukrowni wjeżdżały setki wagonów z burakami cukrowymi. Stacja Sokołów była wtedy maksymalnie obciążona pracą manewrową. Dodatkowo ze stacji masowo ekspediowano płody rolne (zboże, ziemniaki), żywy inwentarz (bydło, świnie na targowiska w Warszawie) oraz drewno z okolicznych lasów. Do Sokołowa przywożono głównie węgiel, nawozy sztuczne, maszyny rolnicze oraz artykuły kolonialne.
Kolejarze stanowili elitę zawodową w międzywojennym Sokołowie. Służba na stacji wiązała się z dużym prestiżem, stabilnymi zarobkami oraz noszeniem państwowego munduru. Stacja była też miejscem spotkań mieszkańców, zwłaszcza w niedziele, kiedy przyjazd pociągu stanowił lokalną atrakcję.

Okres II wojny światowej (lata 1939–1945) to najbardziej dramatyczny i mroczny rozdział w historii stacji kolejowej w Sokołowie Podlaskim. W tym czasie stacja straciła swój cywilny charakter, stając się kluczowym elementem niemieckiej machiny wojennej i logistyki zagłady, zarządzanym przez Generalną Dyrekcję Kolei Wschodniej (Ostbahn).
Już od pierwszych dni września 1939 roku linia kolejowa Siedlce – Sokołów Podlaski – Małkinia była celem intensywnych nalotów niemieckiego Luftwaffe. Bombardowania miały na celu odcięcie dróg odwrotu Wojska Polskiego oraz sparaliżowanie transportów ewakuacyjnych. Budynek dworca przetrwał te pierwsze ataki bez większych zniszczeń, jednak tory i rozjazdy były wielokrotnie uszkadzane. Po wkroczeniu wojsk niemieckich stacja została natychmiast zmilitaryzowana i podporządkowana niemieckiej kolei okupacyjnej Ostbahn (część Deutsche Reichsbahn). Wszystkie napisy na stacji zmieniono na niemieckie (Sokolow (Podl)), a językiem urzędowym i operacyjnym stał się wyłącznie język niemiecki. Polscy kolejarze zostali zmuszeni do pracy pod nadzorem niemieckich komisarzy kolejowych (Bahnhofskommissar).
Najtragiczniejsza karta w historii stacji wiąże się z realizacją przez hitlerowców akcji Reinhardt – zagłady ludności żydowskiej. Latem 1942 roku Niemcy utworzyli w pobliskiej Małkini obóz zagłady w Treblince. Stacja w Sokołowie Podlaskim, z racji swojego położenia na linii nr 34 prowadzącej bezpośrednio do Treblinki, stała się stacją przelotową i formacyjną dla pociągów śmierci:

Likwidacja getta w Sokołowie (22 września 1942 r.): Tego dnia na sokołowską stację podstawiono pociąg towarowy złożony z wagonów krytych (tzw. węglarek i eszelonów). Niemcy, przy użyciu ogromnej brutalności, załadowali do nich około 6-7 tysięcy Żydów z lokalnego getta. Pociąg ten ruszył prosto do komór gazowych Treblinki.
Punkt tranzytowy: Przez stację Sokołów Podlaski regularnie przejeżdżały transporty z gett w Siedlcach oraz innych mniejszych miejscowości Podlasia zmierzające na północ, ku zagładzie. Ponieważ linia była jednotorowa, pociągi z ofiarami często oczekiwały na sokołowskich torach stacyjnych na zwolnienie szlaku.
Przed atakiem Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 roku (Operacja Barbarossa) oraz w trakcie trwania wojny na wschodzie, stacja zyskała ogromne znaczenie strategiczne. Linia Siedlce – Małkinia służyła jako trasa rokadowa do przerzucania dywizji Wehrmachtu, zaopatrzenia, amunicji oraz paliwa w rejon frontu wschodniego. Wysoka ranga strategiczna stacji sprawiła, że stała się ona kluczowym celem dla polskiego podziemia niepodległościowego. Żołnierze Armii Krajowej (Obwód „Sęp” Sokołów Podlaski) oraz Batalionów Chłopskich prowadzili na stacji i okolicznych szlakach działania sabotażowe i dywersyjne. Kolejarze współpracujący z AK prowadzili tzw. mały sabotaż – uszkadzali maźnice wagonów, fałszowali dokumenty przewozowe, opóźniali odprawę pociągów z zaopatrzeniem dla Wehrmachtu oraz przekazywali meldunki wywiadowcze o ruchach wojsk. Na szlaku w kierunku Siedlec i Małkini dochodziło także do akcji dywersyjnych, w tym rozkręcania torów i uszkadzania łączności telefonicznej.
Kres niemieckiej okupacji stacji przyniósł lipiec 1944 roku. W obliczu zbliżającej się ofensywy Armii Czerwonej (Operacja Bagration), wycofujące się oddziały Wehrmachtu i specjalne grupy niszczycielskie (Sprengkommando) zastosowały taktykę spalonej ziemi. W lipcu 1944 roku Niemcy całkowicie wysadzili w powietrze zabytkowy, murowany z czerwonej cegły budynek dworca z 1887 roku. Zniszczeniu uległ również układ torowy, zwrotnice, semafory oraz wieża wodna. Stacja przestała fizycznie istnieć. 22 lipca 1944 roku do zrujnowanego Sokołowa Podlaskiego wkroczyły oddziały radzieckie i Armii Krajowej, zastając jedynie zgliszcza dawnego węzła, który po wojnie trzeba było budować praktycznie od nowa.

Okres powojenny to czas wielkich przemian dla stacji w Sokołowie Podlaskim – od trudnej odbudowy ze zgliszcz, przez złote lata PRL-u, nagły upadek w latach 90., aż po trwający obecnie spektakularny renesans związany z całkowitą rekonstrukcją linii.
Po wycofaniu się Niemców w lipcu 1944 roku stacja była kompletną ruiną. Wybaczony układ torowy oraz brak budynku dworca zmusiły kolejarzy do improwizacji. W pierwszej kolejności odbudowano tory i przywrócono łączność, co miało kluczowe znaczenie dla transportów wojskowych na front berliński. Ponieważ dawny, carski dworzec z czerwonej cegły został całkowicie wysadzony, rolę poczekalni i kas biletowych przez kilkanaście lat pełniły prowizoryczne drewniane baraki lub pomieszczenia zastępcze. Dopiero na przełomie lat 40. i 50. stacja w pełni odzyskała przedwojenne zdolności przepustowe pod zarządem reaktywowanych Polskich Kolei Państwowych (PKP).

W okresie Polski Ludowej stacja Sokołów Podlaski przeżywała swój największy rozkwit pasażerski i towarowy. Miasto intensywnie się uprzemysławiało, a kolej była głównym motorem napędowym tego rozwoju. W latach 50. wzniesiono nowy, murowany budynek dworca o prostej, socrealistycznej bryle (istniejący do dziś). Stał się on wizytówką tej części miasta. Oprócz zmodernizowanej bocznicy do Cukrowni „Elżbietów”, na stacji krzyżowały się potężne potoki towarów obsługujące m.in. nowo powstałe Sokołowskie Zakłady Przemysłu Mięsnego, elewator zbożowy, składy węgla, centralę ogrodniczą oraz bazę PKS. Ruch manewrowy trwał całą dobę. Przez następne lata jednak postępująca degradacja torowiska skutecznie ograniczała możliwości Sokołowa toteż w 1984 roku stacja przeszła gruntowną modernizację. Wymieniono tory i podkłady, wprowadzono semafory świetlne w miejsce starych kształtowych oraz zmodernizowano urządzenia sterowania ruchem. Stację w Sokołowie w końcu przystosowano do ciężkiego ruchu towarowego.

Początek lat 90. przyniósł załamanie gospodarcze i drastyczny spadek rentowności przewozów kolejowych, spowodowany rozwojem transportu samochodowego i autobusowego. Czarnym dniem w historii stacji był 31 marca 1993 roku. Wtedy to PKP odprawiło ostatni regularny pociąg pasażerski
z Sokołowa Podlaskiego. Stacja opustoszała, a kasy biletowe zamknięto. Choć pociągi towarowe nadal dojeżdżały do Sokołowa, ich liczba drastycznie spadła. Likwidacja lokalnych zakładów oraz ograniczenie produkcji w cukrowni odebrały stacji jej dawne znaczenie. W 2003 roku wyburzono nastawnię wykonawczą „Sk1” od strony Kosowa Lackiego zaś w kolejnych latach całkowicie rozebrano dalszy odcinek linii z Sokołowa do Małkini. W międzyczasie ostatnią kampanię przeprowadziła Cukrownia Elżbietów – zakład, dzięki któremu stacja w Sokołowie rozkwitła. Po zakończonej kampanii zakład zamknięto zaś bocznicę w kolejnych latach rozebrano. Sokołów stracił głównego klienta utrzymującego ruch towarowy.
W 2006 roku Samorząd Sokołowa przejął dworzec od PKP i w latach 2006–2010 przeprowadził jego generalny remont. W 2011 roku uroczyście otwarto tam nowoczesną siedzibę Miejskiej Biblioteki Publicznej. Choć obiekt tętnił życiem kulturalnym, za jego oknami wciąż rozciągały się zardzewiałe i głuche tory po których rzadko choć regularnie przetaczały się wagony. Z kolei bowiem w dalszym ciągu korzystały okoliczne zakłady niewzruszone coraz głębszym upadkiem kolei w tym regionie. Przyjeżdżający tu trzy razy w tygodniu pociąg zdawczy zabierał ładowane na placach i bocznicach Sokołowa drewno oraz złom nierzadko powstały z pociętych starych wagonów i lokomotyw.

---

Stacj obecny

W chwili obecnej (stan na wrzesień 2026 roku) stacja kolejowa w Sokołowie Podlaskim nie przypomina już dawnego, zardzewiałego torowiska – jest to jeden z największych i najbardziej zaawansowanych placów budowy infrastrukturalnej w regionie.
W ramach wartego ponad 300 milionów złotych projektu rewitalizacji linii nr 55 (program Kolej Plus), stacja przechodzi właśnie technologiczną metamorfozę. Jej obecny stan można podzielić na kilka kluczowych obszarów:

Układ torowy:
Stare, zniszczone tory, które pamiętały jeszcze modernizację z 1984 roku, zostały całkowicie zerwane. Obecnie na stacji zakończono zasadnicze prace ziemne związane ze wzmacnianiem i profilowaniem podtorza. Trwa układanie nowych torów oraz montaż nowoczesnych rozjazdów, które pozwolą pociągom pasażerskim na bezpieczne manewry i płynną jazzę. Krajobraz stacji zdominowały ciężkie maszyny torowe, pociągi sieciowe oraz składowiska nowych podkładów i szyn.

Budowa nowych peronów:
Tuż obok budynku dawnego dworca (dzisiejszej biblioteki) widać już wyraźny zarys nowej infrastruktury pasażerskiej. Trwają intensywne prace przy budowie nowoczesnych, podwyższonych peronów o długości 120 metrów. Ich wysokość jest dopasowywana do standardów ułatwiających bezstopniowe wsiadanie do nowoczesnych pociągów (np. składów Kolei Mazowieckich). Na platformach peronowych przygotowywane są instalacje pod przyszłe oświetlenie LED, wiaty przystankowe, systemy informacji pasażerskiej oraz pochylnie dla osób o ograniczonej mobilności.

Elektryfikacja:
Od kilku tygodni na terenie stacji oraz wzdłuż wyjeżdżającego z niej szlaku prowadzony jest widoczny montaż konstrukcji wsporczych pod sieć trakcyjną (stawiane są charakterystyczne słupy trakcyjne). To historyczna zmiana – linia ta nigdy wcześniej nie była zelektryfikowana, a montaż sieci pozwoli na bezpośredni wjazd pociągów elektrycznych jadących z Warszawy i Siedlec.

Budynek dworca:
Murowany, powojenny budynek dworca, w którym od 2011 roku mieści się Miejska Biblioteka Publiczna, stał się punktem centralnym całego placu budowy. Ze względu na głębokie wykopy i prace instalacyjne prowadzone tuż przy jego murach, otoczenie budynku zostało zabezpieczone, a ruch pieszy i dostęp do instytucji są tymczasowo przeorganizowane. Obiekt przeszedł w ostatnich miesiącach drobne prace odświeżające i docelowo stworzy unikalny, nowoczesny węzeł łączący funkcje kulturalne z kolejowymi.

Przejazdy kolejowe:
Prace na stacji bezpośrednio rzutują na komunikację w samym Sokołowie Podlaskim. Kluczowe przejazdy (m.in. w ciągu ulicy Wolności i Lipowej) są sukcesywnie modernizowane. Instalowane są tam nowoczesne systemy samoczynnej sygnalizacji przejazdowej (SSP) oraz nowe nawierzchnie bitumiczno-gumowe, które zapewnią bezpieczeństwo po powrocie regularnego ruchu pociągów.

Wszystkie te działania realizowane są zgodnie z przyspieszonym harmonogramem. Zasadnicze roboty budowlane na stacji zakończą się w 2027 roku, co otworzy drogę do procedur odbiorowych i planowanego na III kwartał 2028 roku oficjalnego powrotu pociągów pasażerskich.

---

Ostatni rozkład jazdy

Kierunek	Odjazdy
Małkinia	6:28, 9:23, 16:52, 20:53
Ostrów Maz.	6:28
Siedlce	6:31, 11:55, 16:56, 18:48

---

Lokalizacja stacji:

---

Schemat drogowy stacji (rok 2005):

Rys: Adrian Karwat / serwis Semaforek, modyfikacja: Paweł Troć

Schemat drogowy stacji (rok 2015):

Rys: Adrian Karwat / serwis Semaforek

---

Galeria

---

Źródła:
atlaskolejowy.net, bazakolejowa.pl, Program Funkcyjno – Użytkowy dla przetargu nieograniczonego na projekt i budowę linii kolejowej nr 55, World Rail Photo, semaforek.kolej.org.pl, „Shoah” 1985